Küfeki taşı, Roma ve Bizans döneminden beri kullanılan, "İstanbul taşı" olarak da bilinen ve yüzyıllar boyunca ayakta kalabilen bir taştır. En önemli özelliği, zeminden çıktığı anda her türlü işleme uygun ve kolay işlenebilir olması; havayla temas ettikçe havadaki karbondioksiti alarak sertleşmesidir. Taşçım olarak hazırladığımız bu rehber, Küfeki'nin özelliklerini, kullanım alanlarını ve bakımını anlatır.
Küfeki Kullanım Alanları
Küfeki, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde surlar, su kemerleri, saraylar ve sarnıçlarda temel yapı taşı olarak kullanılmıştır. Dış cephe ve gövde örgüsünde, binaların dış duvarlarında ve dış kaplamada tercih edilir. İç mekânda iç duvar malzemesi, döşeme kaplaması ve estetik zemin döşemelerinde yer alır. Kemerler, portallar, mihraplar, minberler ve taşıyıcı ayakların inşasında kullanılır. Ayasofya ve Selimiye Camisi gibi tarihî eserlerin onarımında günümüzde de yoğun olarak değerlendirilir. Karo veya plaka halinde cilalanarak estetik cepheler oluşturur, oyulup şekillendirilerek süs eşyası yapımında kullanılır.
Küfeki'de Yüzey Nasıl Seçilir?
Önce kullanım yerine bakın. Restorasyon ya da tarihî görünüm için patinato ve taraklı; sade, mat bir iç mekân yüzeyi için honlu; kayganlığın önemli olduğu alanlar için mucartalı yüzey uygundur. Fosilli yapıyı öne çıkarmak istiyorsanız honlu yüzeyi düşünün.
Küfeki'de Uzun Ömür İçin Bakım
Küfeki gözenekli olduğundan su ve dış etkenlere hassastır; bu yüzden emprenyeyi montajdan hemen sonra yapın ve nefes alabilen, su itici bir ürünle periyodik olarak yenileyin. Temizlikte asit kullanmayın; nötr pH'lı ürün ya da arap sabunu yeterlidir. Yumuşak fırça tercih edin. Derzi dış mekânda 5-10 mm, iç mekânda 2-3 mm bırakın.
Küfeki Formu Seçimi
Anıtsal ve düzgün bir örgü istiyorsanız kesme taş; yüzeyi kısmen düzeltilmiş, yatay derzli bir görünüm istiyorsanız kaba yonu; cephede iki renkli bir etki için taş-tuğla almaşık düzen; geleneksel bir görünüm için moloz taş ve hatıllı form tercih edilir. Seçim yapının karakterine ve dönemsel tekniğe bağlıdır.
Küfeki'nin Özellikleri
Küfeki, gözenekli yapısıyla bilinir ve fosilleşmiş deniz canlısı kalıntılarının birleşimiyle oluşur. Kalker, silis ve fosil (istiridye, midye gibi) çökeltilerinden meydana gelen sedimanter bir taştır; genellikle bej, açık krem ve bazen hafif sarımsı tonlarda görülür. Düşük yoğunluğu onu diğer doğal taşlara göre daha hafif kılar. Mohs sertliği genellikle 2,5-3,5 arasındadır. Islak zeminlerde kaymazlık performansı yüzey işlemine göre değişir. İçerdiği fosil kalıntıları nedeniyle homojen olmaktan çok benzersiz desenler sunar.
Ocaktan çıkmadan önce yumuşaktır ve işlenmesi çok kolaydır; sonra havadaki karbondioksiti alarak sertleşir ve bu süreç uzun süre devam eder. Zamanla mukavemeti artar, gözenekleri azalır ve su, gaz ile dış etkilere karşı direnci yükselir. Gözenekliliği yüksek olduğu için, özellikle dış mekânda donma-çözünme direncini artırmak adına doğru emprenye kritiktir.